Każdy z nas chciałby mieć dobrego sąsiada, takiego co życzliwym okiem spojrzy na dom podczas nieobecności, przechowa dziecko, gdy musimy dłużej zostać w pracy i pożyczy – gdy nam zabraknie – przysłowiowej soli. A przy tym: nie plotkuje i zawsze można na nim polegać! To brzmi jak bajka, bo przecież sąsiadów, na ogół, sobie nie wybieramy.
Podobnie jest w świecie międzynarodowym. Państwa sąsiadujące, chociaż tak często i w tak wielu sprawach od siebie współzależą, to jednak nie zawsze bezgranicznie i bezkrytycznie się kochają. Po Europie krążą dowcipy i wzajemne złośliwości wymieniane właśnie przez obywateli sąsiadujących z sobą państw. Od dawna celują w tym wobec siebie Francuzi i Anglicy, Belgowie i Holendrzy, czy też - Polacy i Czesi. Podobne przykłady można mnożyć. Ale obok takich historyczno-socjologicznych sąsiedzkich skojarzeń mamy od niedawna w Unii Europejskiej nowy nurt, nowy sposób traktowania państw, które nie są – co prawda - jej członkami, ale z uwagi na geograficzną bliskość mają dla niej szczególne znaczenie.
W następstwie rozszerzenia Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r. jej granice zewnętrzne uległy zmianie, a Unia zyskała nowych sąsiadów. W interesie rozszerzonej Unii nie leży wyznaczanie nowych linii podziału na jej granicach zewnętrznych, ale przyjazne i dobre stosunki z wschodnimi i południowymi sąsiadami. Realizacji tego celu ma służyć Europejska Polityka Sąsiedztwa (EPS), zaprezentowana przez Komisję Europejską w marcu 2003 roku. Została pomyślana jako nowy instrument, ściśle związany z ostatnim rozszerzeniem UE, który ma służyć współpracy między państwami członkowskimi a innymi krajami, głównie spoza wschodniej granicy Unii. Polityka sąsiedztwa składa się z sieci wzajemnych powiązań w sferze politycznej, gospodarczej, naukowej i kulturalnej, które jednak zawsze powinny brać pod uwagę aspiracje społeczeństw w tych krajach.
Według pani Benity Ferrero-Waldner, unijnej komisarz ds. stosunków zewnętrznych, założeniem EPS jest głębsza integracja z sąsiadami ze Wschodu i Południa, aby można było w spokoju i bezpieczeństwie prowadzić dalszą współpracę na rzecz Zjednoczonej Europy, a zwłaszcza zmierzać do utworzenia i rozwijania wspólnego obszaru pokoju, stabilności, bezpieczeństwa, przestrzegania praw człowieka, demokracji, praworządności oraz dobrobytu.
Jest faktem, że państwa zmagające się z brakiem demokracji i poszanowania praw człowieka w swoich krajach, nie tylko dostrzegają w Unii Europejskiej partnera, ale pragnęłyby w niej widzieć gwaranta dla demokratyzacyjnych procesów. Odpowiedzią na te potrzeby ma być właśnie Europejska Polityka Sąsiedztwa, obejmująca następujące obszary: promocja uznawanych przez UE podstawowych wartości, takich jak poszanowanie praw człowieka; demokracja i rządy prawa; preferowanie dialogu politycznego, przeciwdziałanie konfliktom, czy wreszcie - zarządzanie kryzysami.
Europejska Polityka Sąsiedztwa jest także istotnym elementem kształtowania wspólnej polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa Unii Europejskiej, z zastrzeżeniem, że będzie dostosowana do politycznych i gospodarczych warunków poszczególnych państw.
Obok aspektów politycznych, EPS przewiduje także możliwość ustanowienia preferencyjnych relacji handlowych, a zwłaszcza - stopniowe zwiększanie dostępu krajów sąsiedzkich do wewnętrznego rynku UE, do efektywnego zarządzania granicami, a także - udział w doskonaleniu skuteczności i transparentności instytucji państwowych. Rozważane są także propozycje co do specjalnych ułatwień w lokalnym ruchu granicznym oraz uelastycznieniu reżimu wizowego.
Jest rzeczą oczywistą, że EPS musi kosztować. Unia przewiduje szybkie udzielenie pomocy technicznej tym państwom sąsiadującym, które już opracowały programy reform i wypełniają uzgodnione zobowiązania. Po 1 stycznia 2007 r. środki na Europejską Politykę Sąsiedztwa będą przekazywane poprzez Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa, który zastąpi istniejące obecnie programy, takie jak: TACIS, MEDA i inne.
Z polskiego punktu widzenia niezmiernie ważny jest fakt, że Europejska Polityka Sąsiedztwa skierowana jest do krajów Europy Wschodniej: Ukrainy, Białorusi i Mołdowy. W trakcie dyskusji nad styczniową rezolucją w sprawie EPS, Parlament Europejski z zadowoleniem przyjął pokojową rewolucję i przemiany demokratyczne na Ukrainie, dostrzegł jej europejskie aspiracje i wyraził poparcie dla zapowiedzianego pakietu reform. Zauważył również europejskie aspiracje Republiki Mołdowy podkreślając, że dla nawiązania bliższych stosunków konieczna jest demokratyzacja tego kraju. W kontekście wyborów prezydenckich na Białorusi znamiennie zabrzmiały zawarte w tej rezolucji słowa „że Unia powinna dołożyć wszelkich starań, aby wesprzeć powrót Białorusi do demokratycznej społeczności, tak aby stała się stabilnym i dobrze prosperującym partnerem”
Nie do końca jest jednak jasny status Rosji: z jednej strony stwierdzono, iż EPS odnosi się także do Rosji, z drugiej jednak podkreślono, że polityka wobec tego kraju będzie budowana na nieco odrębnych zasadach. Stało się tak głównie z tego powodu, że już w maju 2003 r. Unia Europejska podjęła wraz z Rosją, decyzję o nawiązaniu strategicznego partnerstwa opartego na takich samych wartościach jak EPS oraz o ustanowieniu czterech wspólnych przestrzeni współpracy.
Parlament Europejski wezwał Rosję do przyznania większej samodzielności jej regionom graniczącym z UE (np. Kaliningrad), po to aby mogły lepiej współpracować z Unią w ramach EPS. Zwrócił się także do Ukrainy i Rumunii o zażegnanie sporu granicznego dotyczącego podziału szelfu kontynentalnego Morza Czarnego.
Poza wschodnią flanką Europy, Europejska Polityka Sąsiedztwa obejmuje kraje basenu Morza Śródziemnego: Algierię, Egipt, Izrael, Jordanię, Liban, Libię, Maroko, Syrię, Tunezję i Autonomię Palestyńską. Komisja zaleca także włączenie do EPS państw Południowego Kaukazu: Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu. Natomiast ani Turcja, ani państwa Bałkanów Zachodnich, wobec których UE już wszczęła lub dopuszcza możliwość pełnej integracji nie zostały objęte Europejską Polityką Sąsiedztwa.
Ważnym elementem EPS jest polityka energetyczna, ponieważ w otoczeniu UE umiejscowione są najważniejsze światowe rezerwy ropy naftowej i gazu ziemnego (Rosja i basen Morza Kaspijskiego, Środkowy Wschód i Północna Afryka), a wiele państw sąsiadujących jest dostawcami, jak na przykład Rosja, Algieria, Egipt, Libia i Azerbejdżan, bądź państwami tranzytowymi, jak na przykład Armenia, Białoruś, Gruzja, Maroko, Tunezja i Ukraina. Jest oczywiste, że poprawa energetycznych połączeń sieciowych będzie korzystna zarówno dla Unii, jak i dla państw partnerskich, podobnie jak i poprawa sieci transportowych - dla intensyfikacji handlu i turystyki między UE a państwami z nią sąsiadującymi.
Można się zastanawiać, czy w przypadku państwa europejskiego, polityka sąsiedzka powinna być alternatywą prowadzącą do jego członkostwa w UE, czy tylko obejmować je pomocą ekonomiczną. Jest naturalne, iż udzielając takiej pomocy UE oczekuje od swego sąsiada pewnego “minimum przyzwoitości”, tzn. jego woli do zaakceptowania unijnych standardów w zakresie demokratyzacji życia i respektowania praw człowieka a także - wspierania społeczeństwa obywatelskiego i sił demokratycznych, zwłaszcza tam, gdzie poziom demokracji jest niewystarczający.
Podczas dyskusji o EPS pojawił się także pomysł, aby w stosunku do tych państw, które nie ubiegają się o członkostwo, ale zbliżają się do standardów UE, zastosować w ramach EPS specjalne umowy o europejskim sąsiedztwie. Taka umowa mogłaby ułatwiać dostęp do unijnego rynku wewnętrznego oraz prowadzić do uczestnictwa we Wspólnej Polityce Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Ze statusem „uprzywilejowanego sąsiada” wiązałoby się również odpowiednie wsparcie finansowe i techniczne ze strony Unii. Ale wobec państwa, które złamałoby międzynarodowe i europejskie standardy poszanowania praw człowieka i demokracji pomoc zostałaby ograniczana lub zawieszana, do zerwania umowy włącznie.
EPS powinna się stać skutecznym narzędziem konsolidowania demokracji i rządów prawa w krajach sąsiadujących z UE, a zwłaszcza promowania takich zmian w krajach, gdzie demokracja szwankuje lub w ogóle nie funkcjonuje. Z drugiej strony – dzięki wynikającym z EPS mechanizmom pomocy i współpracy, objęte nią państwa mają szanse na szybszy rozwój i niwelowanie różnic dzielących je od obszaru Unii Europejskiej. Europejska Polityka Sąsiedztwa ma więc być systemem kreującym i zapewniającym pokój, spokój, bezpieczeństwo i dobrobyt wokół Unii. Któż z nas nie chciałby mieć takich sąsiadów!
Prof. Genowefa Grabowska
Poseł do Parlamentu Europejskiego
Wydawca: Agencja Wydawnicza PR s.c. Magdalena Ryziuk, Marcin Pilis
42-300 Myszków, ul. Kościuszki 16
tel. 034/313 20 19 mail: kurierjurajski@op.pl
Zespół: Marcin Pilis /redaktor naczelny/, Magdalena Ryziuk, Piotr Janocha, Sylwia
Surowiec; Współpraca: Janusz Gocył, Zbigniew Ciszewski Skład gazety: Agencja Reklamowa "Impact" Dominika Konieczko Druk: Polska Presse Kraków
Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie lub wykorzystywanie zamieszczonych
na stronach www.kurierjurajski.pl oraz www.foto.kurierjurajski.pl
publikacji i zdjęć bez pisemnej zgody ich autorów oraz bez podania zródła ZABRONIONE ! USTAWA
z dnia 4 lutego 1994 r o prawie autorskim i prawach pokrewnych
DZIENNIK USTAW Nr 24, poz. 83
